تاریخچه صنعت چاپ در ایران

تاریخچه صنعت چاپ در ایران

صنعت چاپ اولین بار در چين زمان سلسل هى تانگ (قرون اول تا سوم هجري) به طريقي ساده اختراع شد و در طي زمان رو به تكامل نهاد. در اين طريق آن چه مهم است اختراع چاپ سربي توسط  گوتنبرگ آلماني در سال 1448 م است. گوتنبرگ به تدريج، دستگاه چاپي اختراعي خود را تكميل كرد و ماشين چاپ با حروف سربي قابل انتقال به راه انداخت. از اين پس، صنعت چاپ به عنوان نقطه عطفي در تاريخ علمي و فرهنگي جهان، نقش مهمي در ارتقاي وضعيت كمي و كيفي مطبوعات ايفا كرد. اهميت صنعت چاپ اختراعي گوتنبرگ به حدي است كه آن را به عنوان يكي از عوامل زمينه­ ساز رنسانس قلمداد مي كنند. تاريخچه ى صنعت چاپ در ايران قرون جديد نيز با تحولات اين صنعت در ممالك اروپايي مرتبط بوده و به گونه اي از دستاوردهاي ملل اروپايي بهره برده است. با اين حال براي آگاهي از پيدايش و چگونگي ايجاد چا پخانه در ايران، در دو مبحث جداگانه­ي چاپخانه قبل از زمان قاجار و چاپ و چاپ خانه در دوره ى قاجار، تاريخچه­ى موضوع را بررسي مي كنيم.

چاپخانه قبل از زمان قاجار

شايد بتوان دستگاه چاپي را كه در زمان ايلخانان و به عهد حكومت گيخاتو وارد ايران شد و در چاپ اسكناسِ موسوم به چاو، از آن استفاده كردند، هرچند ساده، اولين دستگاه چاپ در ايران به شمار آورد. اين دستگاه بسيار ساده بود و بر اساس پِرِس و حكاكي روي چرم استوار بود. به ظن برخي، لغات چاپ خانه و  چاپ از  

همين دوره وارد زبان فارسي شده و اصل آن از چاوخانه  و چاو گرفته شده است. با اين حال به نظر مي رسد كه اولين چاپ خانه با هدف استفاده در امور نوشتاري، در دوره ى صفويه در ايران داير شده است.

چاپ و چاپخانه در دوره قاجار

نخستين چاپ خانه اي كه وجود آن در دوره ى قاجار مسلم است، چاپخانه­اي است كه در سال 1233 ه.ق يا سال قبل از آن توسط آقا زين العابدين تبريزي ايجاد شد. آقا زين­العابدين به­دستور عباس ميرزا به روسيه رفته و آشنايي با چاپ و چاپخانه را در آنجا فرا گرفته بود و با خريد ماشين چاپ به ايران برگشت و با تأسيس چاپخانه شروع به فعاليت كرد. اين چاپ خانه با حروف سُربي كار مي كرد و پس از مدتي كتابي موسوم به " فتح نامه " از آن بيرون آمد. فتح نامه به عنوان نخستين كتابي كه در ايران چاپ شد، به وسيله میرزا ابوالقاسم قائم مقام تأليف شده بود. اين كتاب به زبان عربي بود و موضوع آن به جنگ هاي ايران و روس مربوط مي­شد و حوادث را تازمان انعقاد عهدنامه­ى گلستان دربرمي گرفت.